Wpis powstał w oparciu o szkic stworzony przez Krzysztofa Matysiaka (oraz pomagającego mu Michała Ziętka), który prześledził oraz poukładał chronologicznie ewolucję fotografii komórkowej w latach 1997 - 2022, po czym namówił mnie do napisania tego tekstu.Ponieważ jest on bardzo obszerny, przygotowałem linki pozwalające szybciej przejść do konkretnych fragmentów publikacji: Narodziny mobilnej fotografii Pierwsze telefony z wbudowanym aparatem Aparaty jako przypinane moduły Narodziny selfie Telefon jako kamera wideo Wojna na megapiksele Więcej aparatów! Autofocus Stabilizacja obrazu Regulowana przysłona Zoom cyfrowy, optyczny i hybrydowy Aparat termowizyjny Ewolucja frontowego aparatu Wielkość sensorów i przyszłość mobilnych aparatów Dziękuję Patronom projektu TBiMZ, dzięki którym mogłem poświęcić czas na pracę nad tą publikacją oraz zakupić niezbędne materiały.
Zdjęcie z komórki – początek idei
Wspomniany we wstępie telefon Motoroli nie miał wbudowanego ani doczepianego aparatu. W jaki sposób doszło więc do wykonania oraz udostępnienia pierwszego ujęcia?
Poród córki Pana Kahna nie należał do najłatwiejszych i trwał ponad 18 godzin. Przyszły ojciec postanowił wykorzystać ten czas i używając laptopa marki Toshiba (model 430 CDT) napisał program, który po wykonaniu fotografii aparatem Casio QV-18A był w stanie natychmiast wysłać ją za pomocą sieci komórkowej na serwer, do którego miało dostęp około 2 tysięcy odbiorców na całym świecie.
Do połączenia Motoroli z laptopem użył między innymi przewodu z zestawu głośnomówiącego ze swojego samochodu. W ten sposób, w 45 minut od porodu córki, Pan Philipp mógł udostępnić w czasie rzeczywistym zdjęcie noworodka – oczywiście, za pośrednictwem telefonu komórkowego.
W ramach ciekawostki dodam, iż użyty sprzęt od Casio był pierwszym na świecie aparatem cyfrowym z wyświetlaczem podglądowym LCD. Dzięki niskiej rozdzielczości wykonywanych zdjęć (320 x 240 px) jego właściciel miał gwarancję, że słaba przepustowość ówczesnej sieci GSM pozwoli na wysłanie fotografii na serwer.
Pan Kahn postanowił rozwinąć ideę (nazywając stworzony przez siebie pomysł systemem Picture – Mail). Wraz z żoną Sonią Lee założył firmę LightSurf, za pośrednictwem której chciał przekonać czołowe firmy z USA do stworzenia komórki z wbudowaną kamerką. Do rozmów zaprosił między innymi Kodaka czy Polaroida, jednak żadna z marek nie chciała podjąć współpracy.
Analitycy przekonywali włodarzy wspomnianych przedsiębiorstw, że telefony będą w najbliższych latach rozwijać się w kierunku poprawy jakości połączeń głosowych i nikt nie potrzebuje w nich aparatów cyfrowych. Te z kolei miały otrzymać zdalną łączność, co nazywano przyszłością sprzętu fotograficznego. Jak pokazuje aktualna pozycja zarówno Kodaka, jak i Polaroida – obydwie firmy mogły posłuchać Pana Philippe’a.
Sharp podejmuje wyzwanie
Ambitny przedsiębiorca wraz ze swoją firmą LightSurf nie poddał się i postanowił wyruszyć do Japonii. Tam we współpracy z lokalnym operatorem J-Phone oraz Sharpem stworzył projekt pierwszego telefonu komórkowego z aparatem, za jaki dziś uznawany jest ogłoszony w listopadzie 2000 roku Sharp J-SH04 z wbudowanym sensorem wykonującym fotografie w rozdzielczości 0.11 MPx.
Czy marketingowcy J-Phone wierzyli w potencjalny sukces urządzenia? Niestety nie. Dlatego ze wszystkich 10 000 wyprodukowanych egzemplarzy J-SH04 tylko 2000 posiadało wbudowany aparat. W praktyce rynek zweryfikował przewidywania ekspertów. Wersja „fotograficzna” wysprzedała się po dwóch tygodniach, a ta bez dodatkowego modułu nadal zdobiła półki sklepowe.
Zapomniani pionierzy
Mimo iż Sharp J-SH04 jest powszechnie uznawany za pierwszy na świecie telefon komórkowy z aparatem, to przed nim premierę miały dwa inne modele. Już w maju 1999 roku japońska Kyocera pokazała sprzęt o nazwie VP-210, również z modułem fotograficznym o rozdzielczości 0.11 MPx. Służył on do prowadzenia rozmów wideo, wysyłając do rozmówcy w czasie rzeczywistym 2 klatki na sekundę. Na jakiś sposób był to jednocześnie prekursor selfie.
Mało tego, już wcześniej, 29 października 1997 roku Kyocera wprowadziła na rynek doczepiany adapter aparatu VP110 o rozdzielczości 0.08 MPx. Bazował on jednak na japońskim standardzie sieci bezprzewodowej i nie używał przy tym łączności komórkowej.
Kilka miesięcy przed Sharpem, w czerwcu 2000 roku swoją premierę miał Samsung SCH-V200, który posiadał aparat fotografujący w rozdzielczości 0.35 MPx. Dlaczego nie otrzymał tytułu „tego pierwszego”? W przeciwieństwie do japońskiej propozycji, jego aparat nie był połączony programowo z telefonem, a okazał się osobnym urządzeniem wbudowanym w tę samą obudowę, korzystającym ze wspólnej baterii oraz pamięci. By zobaczyć oraz wysłać wykonaną fotografię dalej, należało ją zgrać na komputer. Sharp natomiast dawał użytkownikowi możliwość bezpośredniej publikacji przez wspomniany na początku system Picture-Mail.
USA w tyle – nawet za Polską!
Sharp i Kyocera były sprzedawane tylko w Japonii, natomiast Samsung w rodzimej Korei Południowej. Musiały minąć dwa lata, żeby firmy z USA zauważyły potencjał w mobilnej fotografii i dopiero w listopadzie 2002 roku autor pierwszego zdjęcia z komórki wspólnie z siecią Sprint oraz marką Casio doprowadzili do powstania Sanyo SCP-5300 (znanego też jako Katana) z aparatem 0.3 MPx.
Równy rok wcześniej, w listopadzie 2001 roku w Barcelonie odbyła się premiera Nokii 7650, która w połowie 2002 weszła do sprzedaży również w naszym kraju. Nie był to pierwszy smartfon w historii Nokii, wbrew tezie poruszonej w filmie Pana Arkadiusza „Dark Archona” Kamińskiego (którego prywatnie bardzo szanuję i pozdrawiam), ale na pewno był to pierwszy na świecie „inteligentny telefon” z wbudowanym aparatem, rejestrującym fotografie w rozdzielczości 0.3 MPx. To także tutaj w fińskich produktach debiutowała nakładka S60 oparta o system operacyjny Symbian.
Zegarki i moduły
Mobilna fotografia była dostępna w Europie na kilka lat przed debiutem modelu 7650, również dzięki Nokii i jej terminalom z serii Communicator. Przykładem tu może być Nokia 9110, która weszła do sprzedaży na początku 1999 roku, i poprzez łączność podczerwoną potrafiła zaimportować z aparatów cyfrowych Casio oraz Sony zdjęcia, które następnie przekazywała dalej jako faks lub załącznik e-maila.
Tutaj z pomocą przychodzi klasyka polskiej kinematografii, legendarna scena z filmu Killer-ów Dwóch, gdzie dokładnie przedstawiono działanie takiego zestawu. Swoją drogą, cały film jest dość agresywnym lokowaniem produktów marki Nokia, co uświadomiłem sobie dopiero po latach.
Rok później (we wrześniu 2000 roku) zadebiutował pierwszy zegarek, który wykonywał fotografie o rozdzielczości 120 x 120 px w szesnastostopniowej skali szarości. Był to Casio WQV-1 Wrist Camera. Dzięki oprogramowaniu Marcusa Groebera Nokia 9110 mogła odbierać poprzez podczerwień fotografie wykonane zegarkiem i wysyłać je dalej – podobnie jak w przypadku wspomnianych wcześniej aparatów.
W listopadzie tego samego roku wprowadzono do sprzedaży Nokię 9210 Communicator wraz z modułem aparatu VGA – Concord EYE-Q IR.
Z Finlandii do Szwecji, czyli seria Communicam
Jesteśmy w roku 2001. Firma Ericsson przedstawia doczepiany moduł aparatu o nazwie Communicam MCA-10. Tym sposobem wydany rok wcześniej model R320 mógł (po aktualizacji oprogramowania) dołączyć do komórek, które miały możliwość natychmiastowego udostępniania zdjęć.
Po podłączeniu do urządzenia modułu aparatu, zdjęcia w rozdzielczości 352 x 288 px były wysyłane na specjalny, nieistniejący już serwer (który był dostępny pod adresem mobileinternet.ericsson.com) lub jako załącznik e-maila. Sama przystawka posiadała wbudowaną pamięć pozwalającą na zapisanie w niej do 5 zdjęć. Aparat działał także z Ericssonami T20e oraz z pierwszymi na świecie telefonami posiadającym moduł Bluetooth, czyli T39m i R520m.
Z końcem 2001 roku wraz z wejściem na rynek ostatniego Ericssona oznaczonego jako T68, firma wydała przystawkę MCA-10 View. Było to rozwinięcie poprzednika, lecz z oprogramowaniem pozwalającym na podgląd fotografii na ekranie komórki po jej wykonaniu. Obsługiwał on pierwotnie modele T39, T61, T62, T65, T200 oraz R520 i oczywiście wspomniany wcześniej T68.
Początek roku 2002 to odświeżony T68 wzbogacony m.in. o obsługę debiutujących tu wiadomości MMS, wydany już po szwedzko-japońskim mariażu jako Sony Ericsson T68i. Do tego telefonu zaprojektowano kolejny moduł nazwany MCA-20. Miał już wbudowany lepszy sensor, z możliwością wyboru rozdzielczości końcowej fotografii (80 x 60, 160 x 120, 320 x 240 oraz 640 x 480 px). W zależności od wielkości, dodatkowy aparat mieścił w sobie od 14 do 205 zdjęć.
2003 rok przynosi czwartą generację Communicam. Posiadał on mniej pamięci od MCA-20, ale za to wyposażono go w cyfrowy zoom oraz możliwość dodawania grafiki do zdjęć (obie funkcje działały tylko z debiutującym Sony Ericssonem T300). Moduł ten działał także z T68i. Wrzesień 2003 to debiut ostatniego modułu z serii, wzbogaconego o zasłaniany obiektyw oraz efekty graficzne takie jak powiększanie uszu na fotografii portretowej. Była dodawana do T230 oraz kilku innych komórek.
Doczepiane aparaty w służbie pozostałych marek
Moduły aparatów nie były domeną tylko (Sony) Ericssona. Pod koniec 2002 roku niemiecki Siemens, ówcześnie prężnie działający na rynku telefonów komórkowych, wprowadził gadżet o nazwie QuickPic Camera IQP500 działający m.in. z modelem S55. Miał wbudowany sensor rejestrujący ujęcia w 0.3 MPx oraz lampę błyskową.
W tym samym roku debiutowała również Motorola T720i wraz z doczepianym modułem aparatu SYN0547B, który miał obrotowy obiektyw.
Równolegle Finowie wypuścili dongla HS-1C, który pierwotnie współpracował między innymi z Nokiami 3100, 5100 oraz 6100.
Ostatnią marką posiadającą w ofercie doczepiane aparaty było HTC, oferowane w Europie przez Orange jako SPV (Sound, Picture, Video). Europejski operator zamawiał smartfony od młodej wtedy tajwańskiej firmy, która nie oferowała jeszcze produktów pod własnym logotypem. Pierwsze modele SPV to Classic (HTC Canary) oraz udoskonalony wariant E-100.
Marzec 2003 roku przynosi nam gadżet o nazwie Nokia Observation Camera PT2. Była to pierwsza na świecie zdalna kamera oparta na sieci komórkowej, czyli spełnienie przewidywań amerykańskich analityków, o których była mowa na samym początku wpisu. Urządzenie posiadało gniazdo na karty SIM. Wystarczyło wysłać wiadomość SMS, aby otrzymać zwrotnego MMSa z widokiem z kamerki (w rozdzielczości VGA). Nokia rejestrowała także ruch oraz mogła wysłać plik dźwiękowy z nagranymi odgłosami z otoczenia.
Sony Ericsson P800 – protoplasta
Rok 2002 przyniósł nam pierwsze modele powstałe po połączeniu działu mobilnego szwedzkiego Ericssona z japońskim Sony. Chociaż wspomniany P800 nie był pierwszym w historii smartfonem (ten tytuł dzierży IBM Simon z 1994 roku), do tego z aparatem (tutaj pionierem była Nokia ze wspomnianą wcześniej 7650), to „osiemsetka” po raz pierwszy połączyła te dwie cechy z ekranem dotykowym. Minęło 20 lat, a my nie wyobrażamy sobie, by nasze kieszonkowe okno na świat miało mieć inną budowę, niż wyświetlacz sterowany dotykiem od frontu i moduł fotograficzny w górnej części plecków.
Zrób sobie selfie
Dość szybko, ponieważ już w 2003 roku, zadebiutowały telefony mające pomóc w wykonywaniu zdjęć samemu sobie. Po raz pierwszy obracany aparat zobaczyliśmy w Motoroli A820 oraz w jej modyfikacji wydanej jako Siemens U10.
Nie zapomniałem o Twitterze! Łapcie Motorolę #A925 z mojej kolekcji. Wyświetlacz sterowany dotykiem, #Symbian, GPS i obrotowy aparat – to wszystko w 2003 roku, kiedy większość z nas miała Nokię 3310.https://t.co/J5XakVA2Io#TBiMZ #smartfony @Moto #nostalgia pic.twitter.com/gmDIVqulv1
— Piotr Grzybowski (TBiMZ) (@GrzybowskiTBiMZ) May 15, 2022
I Ty możesz zostać kamerzystą!
Rok po debiucie historycznej Nokii 7650 wydano jej ulepszonego następcę o numerze 3650. Finowie nie poprzestali na utrudnieniu użytkownikowi pisania SMSów samej możliwości wykonywania zdjęć komórką, ale po raz pierwszy umożliwiono również rejestrowanie materiałów wideo (zapisywanych w formacie 3GP o rozdzielczości 176 x 144 px). Legenda głosi, że to właśnie tą Nokią nagrano potwora z Loch Ness, lądowanie UFO czy filmy od Z.F. Skurcz.
Kwestią czasu był dalszy rozwój telefonów pod względem jakości nagrań. Legendarna, fotograficzna Nokia N8 z kwietnia 2010 roku posłużyła do nakręcenia filmu fabularnego Olive o niemej dziewczynce. Do urządzenia doczepiano specjalny obiektyw 35 mm.
8 lutego 2009 roku przyniósł nam debiut Samsunga Omnia HD (i8910), który zgodnie z nazwą pozwalał nagrywać materiały w 720p. Pierwszy smartfon rejestrujący obraz w 4K to Acer Liquid S2 wydany prawie 5 lat później.
Ostatnia większa próba połączenia ze sobą idei smartfonu i projektora to moduł Insta-Share z serii Moto Mods dedykowany „zetkom” od Motoroli.
Wojna na megapiksele
Nie trzeba było długo czekać na debiut telefonów, w których udało się zamontować sensor rejestrujący fotografie większe od rozdzielczości 640 x 480 px. Trzy pierwsze urządzenia, które już w 2004 roku „pokonały granicę VGA”, to Nokia 7610 (1 MPx), Audiovox PM8920 oraz Sony Ericsson S700i (obydwa po 1.3 MPx). Szczególnie ten trzeci może być pamiętany przez moich czytelników, między innymi przez obracany wyświetlacz (tzw. swivel) oraz dostępność w Polsce.
2 Mpx – Nokia N90 (kwiecień 2005):
Obdarzono ją aparatem z diodą doświetlającą, autofokusem, a także optyką sygnowaną przez markę Carl Zeiss. Smartfon ten miał bardzo specyficzny design przypominający kamerę cyfrową, z charakterystycznym obracanym podwójnym wyświetlaczem. I choć na europejskim gadżeciarzu Nokia mogła zrobić wrażenie, to w Korei Południowej już od kilku miesięcy był dostępny jej pogromca.
Koreańczyków również poniosła designerska fantazja. Potężny na swoje czasy sensor był schowany pod obudową. Odsuwając jej górną część zarówno odsłanialiśmy aparat, jak i powiększaliśmy wyświetlacz. Urządzenie wyprzedziło więc zarówno Nokię z ich N90, jak i Sony Ericssona K800i (2006) z pierwszym w historii telefonów aparatem 3.2 MPx.
Kolejny kamień milowy ponownie został położony w Korei. Smartfon ten swoim designem dość mocno nawiązywał do konkurencyjnych Nokii N-series i podobnie jak flagowce z Finlandii pracował pod kontrolą Symbiana. Wystarczyło poczekać rok, by firma od „trzech gwiazd” kolejny raz podniosła poprzeczkę.
Tym razem była to zwykła komórka z ekranem dotykowym i autorskim oprogramowaniem. Kto wie, czy w ten sposób producent nie obniżył ostatecznej ceny produktu, ponieważ tak potężna optyka z ksenonową lampą błyskową oraz wyświetlacz typu AMOLED na pewno nie były tanimi podzespołami.
Był to prawdopodobnie jeden z ostatnich klasycznych telefonów tego producenta i jednocześnie eksperyment, na którym Japończycy testowali swoją mobilną matrycę Exmor RS. Aby gadżet dał radę przetworzyć tak duże fotografie, wyposażono go w 1.0 GHz procesor z serii Snapdragon od Qualcomma. Sprzedaż ograniczono do oferty japońskiego operatora KDDI.
Fotograficzny następca popularnej N8. Ostatni model pracujący w oparciu o system operacyjny Symbian, na którym zakończono produkowanie urządzeń mobilnych w Finlandii. Gdyby nie jej odświeżony następca z serii Lumia (1020 z 2013 roku) można by powiedzieć, że Nokia zostawiła konkurencję w tyle na następne 6 lat.
Warto dodać, że również tutaj po raz pierwszy zastosowano powszechnie stosowany dziś pixel binning, nazywany wtedy przez Nokię technologią PureView. Binowanie pikseli to nic innego jak wykonywanie zdjęcia w wyższej rozdzielczości, a następnie łączenie ze sobą pobliskich punktów zmniejszając rozmiar wynikowej fotografii przy jednoczesnej poprawie jej jakości.
Huawei postanowił zrobić eksperyment i pierwszy taki aparat zamontował w przedstawicielu swojej submarki. Jednocześnie był to debiut frontowego aparatu w otworze wyciętym w wyświetlaczu.
Ta bardzo popularna dziś chińska firma przez długie lata słynęła z niezbyt dobrych aparatów w swoich urządzeniach. Co zaradniejsi użytkownicy radzili sobie instalując port aplikacji Google Camera, ale nadal były to lepsze bądź gorsze próby poprawiania niedoróbek producenta.
Przerwa na reklamę, jak w Polsacie. Jak klikniesz, to wleci kilka groszy na utrzymanie bloga. Chyba że nie zasłużyłem :(
200 MPx?
Jeśli ufać przeciekom i zapowiedziom, przebicie kolejnej bariery ma być kwestią najbliższych miesięcy. W połowie 2021 roku wydanie flagowca z aparatem o takiej rozdzielczości zapowiadały zarówno Xiaomi, jak i należący do Lenovo dział mobilny Motoroli. Potrzebna do tego matryca już istnieje – nazywa się ISOCELL HP1 i odpowiada za nią Samsung.
Więcej aparatów!
Producenci dość szybko zaczęli pracować nad obsługą większej ilości aparatów w jednym modelu. Pierwszym krokiem w tym kierunku był Sony Ericsson Z1010 o nazwie kodowej Viola, gdzie w 2003 roku po raz pierwszy zamontowano osobny moduł do wykonywania połączeń wideo w sieci 3G.
